Ne fokus ! Leksione per Shtetin Libraria per shtetin Dossier per Politat Publike Integirimi Europian Image Map

Konsultoni koleksionin e plotë të Revistës e Drejta Parlamentare dhe Politikat Ligjore

Konsultoni koleksionin e plotë të Revistës e Drejta Parlamentare dhe Politikat Ligjore

Thënie për Shtetin

woodrow-wilsonHistoria e lirisë, është historia e kufijve të pushtetit të ShtetitWoodrow Wilson
charles-maurras-300x187Shteti. cilido që të jetë, është funksionari i shoqërisë.Charles Maurras
Harold+MacmillanKur je jashtë vendit, je burrë shteti; kur je në atdhe, je vetëm një politikan.Harold Macmillan
malatestaShteti është si feja, vlen nëse njërzit e besojnë.Errico Malatesta
220px-RuggeroBonghiNjë burrë shteti i talentuar duhet të ketë dy cilësi të nevojshme: kujdesin dhe pakujdesinë.Ruggiero Bonghi
220px-Karl_PopperKemi nevojë për liri për të penguar shtetin të abuzoj me pushtetin e tij dhe kemi nevojë për Shtetin për të penguar abuzimin e lirisëKarl Popper
montesquieuShteti, domethënë një shoqëri që ka ligje.Charles de Montesquieu
220px-Börne,_LudwigNëse natyra do të kishte kaq ligje sa ka Shteti, edhe Zoti do të mund t’a qeveristeLudwig Börne
bismarkNjë burri të vërtetë shteti, kur ndodh t’i mungoj armiku, duhet ta shpiki atëOtto von Bismark
bakuninDemokracia përfaqësuese bashkon në vetvehte dy kushte kryesore të nevojshme për zhvillimin e saj: centralizimi i shtetit dhe nënshtrimi real i popullit sovran ndaj minorancës intelektuale që e qeveris, që pretendon se e përfaqëson dhe që e shfrytëzon në mënyrë të pagabueshmeMikail Bakunin
220px-John_Stuart_MillNjë shtet që zvogëlon subjektet e tij, duke i bërë instrumenta të bindura të projekteve të tij, ai nuk mund të bëj gjëra të mëdha.John Stuart Mill
voltaireAsnjëherë një Shtet i madh është formuar thjesht prej shumë shtetesh të vegjël; ai është vepër e politikës, e kurajos, dhe sidomos e kohës.Voltaire
valerypaulNëse Shteti është i fortë, ai na shtyp. Nëse ai është i dobët, na vdes.Paul Valéry
aristotelNjë shtet qeveriset më mirë nga një njëri i shkëlqyer se sa nga një ligj i shkëlqyer.Aristotele
225px-HarryTrumanDetyra e shteteve të mëdha është të shërbejnë dhe jo të dominojnë botën.Harry S. Truman
degaulleSi mund të qeveriset një vend që ka 246 lloj djathrash?Charles De Gaulle

Vendos adrese E-maili:

Shperndahet nga CuriaWEB

Buxheti i Shtetit


Borxhi për frymë në vitet 2010-2014

Borxhi publik për frymë llogaritet si raport i stokut total të borxhit ende të pashlyer në një vit të caktuar me popullsinë e regjistruar për atë vit. Në terma të thjeshtë, ai shpreh mesatarisht “sa borxh publik mbart” secili prej nesh apo “sa i takon të shlyejë” nga borxhi i marrë ndër vite nga qeveritë. Duke ka marrë në shqyrtim ecurinë e këtij indikatori në vitet 2010-2014, kemi grafiket sipas viteve në vijim:

Ecuria e tij ka qënë në rritje nga viti në vit, sidomos në dy vitet e fundit: 2013-n dhe parashikimin për vitin 2014, në të cilat ritmet e rritjes kanë qënë më të larta. Për vitin 2013 borxhi për frymë shënon 326 999 lekë apo 11.16% më shumë se sa në vitin 2012.

Në 2014-n pritet që kjo vlerë të arrijë në 370 224 lekë, që është 13.22% më shumë se një vit më parë apo 43 226 lekë që i shtohen borxhit për frymë që mbarte cdo banor i Shqipërisë në 2013-n. Kjo do të thotë se një familjeje mesatare prej 4 personash në vitin 2014 i është rritur borxhi me 172 904 lekë, për të arritur në nivelin 1 480 896 lekë.

Në ecurinë e borxhit për frymë ndikon në të njëjtën kohë stoku i borxhit dhe popullsia. Grafiku në vijim jep trendin e tyre, duke pasqyruar qartë se rritja e stokut të borxhit është faktori mbizotërues që shpjegon rritjen e borxhit për frymë nga viti në vit. Megjithatë, edhe tkurrja e popullsisë ka ndikuar në rritjen e borxhit për frymë, por në masë shumë më të vogël se sa rritja e stokut të borxhit.

Borxhi total për vitin 2014 është rritur me rreth 120,4 miliardë lekë krahasuar me vitin 2013, ndërsa rritja 2012-2013 ishte rreth 83,7 miliardë lekë. Përvec huamarrjes për të mbështetur buxhetin dhe projektet e huaja, këtë vit në rritjen e borxhit ka ndikuar edhe përfshirja e pagesës së detyrimeve të prapambetura për 35 miliardë lekë (sipas tabelës shoqëruese të Buxhetit të Konsoliduar), e cila do të përdoret për shlyerjen e detyrimeve në sektorin e infrastrukturës dhe detyrimet tatimore.

Ç’është procesi buxhetor?

Parimet e përgjithshme të procesit buxhetor janë:

- parimi vjetor: buxheti është një ligj me fuqi të kufizuar për vitin e aplikuar. Si i tillë ai nuk mund të trashëgohet në vitin pasardhës;

- parimi i unitetit: është detyrimi që tërësia e të ardhurave dhe shpenzimeve të shtetit të figurojnë në një llogari të vetme;

- parimi i universalitetit, ngjan me parimin e unitetit, por dallohet prej tij sepse ndërsa parimi i unitetit synon të grumbullojë shpenzimet dhe të ardhurat në një dokument të vetëm, universaliteti përcakton grumbullimin në një masë të vetme të tërësisë së të ardhurave publike në bazë të së cilës duhet të llogaritet tërësia e shpenzimeve publike;

- parimi i specializimit, i referohet klasifikimit buxhetor, atij administrativ, ekonomik, funksional apo sipas misioneve dhe programeve;

- parimi i sinqeritetit dhe transparencës, synon të garantojë saktësinë e informacioneve të përdorura gjatë procesit të buxhetimit.

Shpesh këtyre parimeve u shtohet dhe parimi i ekuilibrit buxhetor, që i referohet nevojës së barazimit të të ardhurave me shpenzimet për të evituar praninë e defiçitit në buxhetin e shtetit. Nocioni i ekulibrit është më shumë një nocion ekonomik sesa buxhetor. Në të vërtetë ky nuk është si parimet e përmëndura më sipër, sepse, ai shumë rrallë respektohet. Parimi i ekuilibrit buxhetor aktualisht është bërë sfidë kryesore e vëndeve të Eurozonës.

Parimet e buxhetimit i referohen rregullave teknike tradicionale të nevojshme për një menaxhim të mirë të financave publike. Në këtë pikëpamje, ato synojnë të lehtësojnë kontrollin e parlamentit mbi shpenzimet dhe të ardhurat e institucioneve publike. Pra, ato kanë njëherësh kuptim teknik dhe politik.

Në procedurën buxhetore vjetore, apo, ciklin buxhetor (shih skemën) dallohen pesë etapa të përgjithshme. Në etapën e parë, qeveria harton projektligjin e buxhetit, Fillimisht ministria e financave jep orientimet e qeverisë, mbi bazën e të cilave dikasteret përgatisin projektet e tyre dhe është përsëri ministria e financave ajo që përpunon projektin në tërësi dhe e paraqet për vendim në qeveri. Në etapën e dytë, bëhet shqyrtimi parlamentar, i cili fillon në komisionet parlamentare, ku bëhen amendamentet dhe pastaj pas një debati të përgjithshëm dhe diskutimit të neneve të tij në seancë plenare, bëhet miratimi i projektligjit. Në etapën e tretë, ministria e financave, agjencitë e saj ekzekutive dhe organet e tjera shtetërore marrin masat për zbatimin e buxhetit të shtetit. Gjatë kësaj etape, qeveria përsëri ka mundësi, kur ajo e gjykon të nevojshme, të bëj ndryshime në buxhetin e shtetit duke iu drejtuar përsëri parlamentit. Në etapën e katërt, parlamenti kontrollon zbatimin e ligjit të buxhetit vjetor, si gjatë periudhës së ushtrimit të tij, ashtu dhe pas mbylljes së saj. Kontrolli ushtrohet kryesisht nëpërmjet raportimeve që qeveria detyrohet të paraqesë në parlament sipas kërkesave të bëra prej tij. Etapa e pestë dhe e fundit, është verifikimi i llogarive financiare nëpërmjet një organi të pavarur të kontrollit të jashtëm, detyrë kjo që në Shqipëri ushtrohet nga Kontrolli i Lartë i Shtetit.

Në skemën e paraqitur duken dhe cilët janë aktorët që marrin pjesë në procesin buxhetor: Qeveria, Ministria e Financave dhe Parlamenti. Procesi buxhetor është misioni kryesor i Ministrisë së Financës. Ligji organik i buxhetit përcakton detyrat dhe kompetencat e të gjithë autoriteve përkatës, përfshirë procedurat dhe afatet që zbatohen në këtë proces.

Ç’është Buxheti i Shtetit?

Buxheti i Shtetit reflekton në mënyrën më të plotë dhe domethënëse politikën e një qeverie. Buxheti është në thelb një akt politik. Ai përbën instrumentin kryesore të aksionit ekonomik të qeverisë dhe zë një vend madhor në politikën ekonomike e një vendi (rreth 28% të PBB në Shqipëri)

Buxheti i Shtetit si një akt përshkrues, përcakton të gjitha linjat e të ardhurave, shpenzimeve dhe investimeve të qeverisë në një vit, si dhe një fond rezervë. Buxheti i Shtetit miratohet nga Kuvendi në ligjin e buxhetit vjetor. Duhet bërë dallimi midis ligjit të buxhetit vjetor, i cili vendos për shumat e të ardhurave dhe shpenzimeve, apo linjat e buxhetit të një viti dhe ligjit organik të buxhetit që përcakton tërësinë e parimeve, rregullave dhe procedurave të procesit buxhetor.

Buxheti i Shtetit është i balancuar në termat e arkëtimeve dhe të pagesave. Arkëtimet dhe pagesat e qeverisjes së përgjithshme kryhen nëpërmjet llogarisë së unifikuar të thesarit, e mbajtur në lekë dhe në valuta të huaja. Llogaria e unifikuar e thesarit mbahet në Bankën e Shqipërisë

Arkëtimet përfshijnë të hyrat që rezultojnë nga transaksione të ndërsjella dhe jo të ndërsjella, të ardhurat nga shitja e mallrave dhe shërbimeve, nga shitja e aktiveve afatgjata, të ardhurat nga tatimet, taksat dhe tarifat, nga frytëzimi i aktiveve në pronësi shtetërore, nga grantet nga të tretët, nga kontributet e detyrueshme, nga interesat, nga huatë, nga transaksionet financiare, etj.

Pagesat përfshijnë shpenzime që lidhen me transaksione të ndërsjella dhe jo të ndërsjella, shpenzime për blerjen e mallrave dhe shërbimeve, për blerjen ose formëzimin e aseteve afatgjata, pagesa për huamarrje, transferta qeveritare, grante dhënë të tretëve, kontribute dhe donacione, pagesa financiare dhe të principaleve të borxhit, shpenzime për interesa, shpenzime për qira financiare, etj.

Buxheti analizohet në funksion të Klasifikimeve Buxhetore si më poshtë:

a) klasifikimi administrativ, i cili përfshin klasifikimin e njësive të qeverisjes së përgjithshme deri në nivelin më të ulët të njësisë shpenzuese;

b) klasifikimin ekonomik, i transaksioneve sipas natyrës dhe / ose sektorit ekonomik;

c) klasifikimi funksional, sipas funksioneve ose objektivave ekonomiko-socialë, që njësitë e qeverisjes së përgjithshme synojnë të përmbushin;

ç) klasifikimin sipas programeve, i cili përfaqëson programet, nënprogramet dhe projektet, në përputhje me objektivat e njësive të qeverisjes së përgjithshme;

d) klasifikimin sipas burimeve të financimit

Deficiti buxhetor, në një vit buxhetor, është diferenca ndërmjet të ardhurave dhe shpenzimeve, kur shpenzimet janë më të mëdha se të ardhurat. Suficiti buxhetor, në një vit buxhetor, është diferenca ndërmjet të ardhurave dhe shpenzimeve, kur të ardhurat janë më të mëdha se shpenzimet. Deficiti i Buxhetit të Shtetit financohet nga huatë e brendshme ose të huaja dhe, si rregull, masa e tij nuk mund të tejkalojë masën e shpenzimeve kapitale të parashikuara në ligjin e buxhetit vjetor.

Struktura e të ardhurave

Të ardhurat (hyrjet) në buxhetin e shtetit, sipas ligjit organik të buxhetit, kanë këtë strukturë:

I.  Të ardhura nga ndihmat,

II. Të ardhurat tatimore,

III.Të ardhurat jo tatimore

Struktura e të ardhurave tatimore, qe zene mbi 90% te te ardhurave totale, së bashku me vlerat e tyre  përkatëse (në milion lekë), për vitin buxhetor 2012 janë si më poshtë:

 

Të ardhurat buxhetore në vitet 2005 – 2012


Këtu paraqitet ecuria e të ardhurave buxhetore në vitet 2005 – 2012, si në vleftë absolute (në miliard lekë), ashtu edhe për frymë referuar Prodhimit të Përgjithshëm bruto (% PBB). Vlefta e vitit 2012 është ajo në plan, ndërsa në vitet e tjera janë vlerat faktike. Të dhënat janë marrë nga Ministria e Financave.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

Si klasifikohen shpenzimet buxhetore?

Në përputhje me ligjin Nr.9936, datë 26.6.2008, “Për menaxhimin e sistemit buxhetor”, klasifikimet buxhetore përfshijnë të paktën:

a) klasifikimin administrativ, i cili përfaqëson klasifikimin e njësive të qeverisjes së përgjithshme deri në nivel njësie shpenzuese;

b) klasifikimin ekonomik, i cili përfaqëson klasifikimin e transaksioneve, sipas natyrës ekonomike;

c) klasifikimin funksional, i cili përfaqëson një klasifikim të detajuar, sipas funksioneve ose objektivave ekonomiko-socialë, që njësitë e qeverisjes së përgjithshme synojnë të përmbushin;

ç) klasifikimin, sipas programeve, i cili përfaqëson programet, nënprogramet dhe projektet, në përputhje me objektivat e njësive të qeverisjes së përgjithshme;

d) klasifikimin, sipas burimeve të financimit.

Kodet dhe emërtimet e klasifikimeve buxhetore dhe të llogarive kontabël janë unike për të secilën nga njësitë e qeverisjes së përgjithshme.

Konkretisht, në ligjin vjetor të buxhetit të shtetit kemi:

A, Klasifikimin funksional, që përmban “kodin” dhe “funksionin”, si më poshtë:

Kodi Funksioni

01 Shërbime të përgjithshme Publike

02 Mbrojtja

03 Rendi dhe Siguria Publike

04 Arsimi

05 Shëndetësia

06 Sigurimi dhe Ndihma Sociale

07 Argëtimi, Kulturë & Cështjet Fetare

08 Energjia

09 Bujqësia, Pyjet, Peshkimi & Gjuetia

10 Burimet Minerare

11 Transporti dhe Komunikacionet

12 Shërbimet e tjera Ekonomike

13 Shpenzime të tjera

B. Klasifikimin Ekonomik , që përmban:

I. Shpenzimet Korrente

1 Personeli

2 Interesat

3 Shpenzimet Operative & Mirëmbajtje

4 Subvecionet

5 Shpenzimet Sigurimeve Sociale e transferta të tjera

6 Shpenzimet e Pushtetit Vendor

7 Shpenzime të tjera

II. Fondi Rezervë dhe Kontigjenca

III. Shpenzimet Kapitale

Shpenzimet buxhetore në vitet 2005 – 2012

Këtu paraqitet ecuria e shpenzimeve buxhetore në vitet 2005 – 2012, si në vleftë absolute (në miliard lekë), ashtu edhe për frymë referuar Prodhimit të Përgjithshëm bruto (% PBB). Vlefta e vitit 2012 është ajo në plan, ndërsa në vitet e tjera janë vlerat faktike. Të dhënat janë marrë nga Ministria e Financave.

 

 

 

 

 

Struktura e shpenzimeve të buxhetit

Duke iu referuar të dhënave të buxhetit të vitit 2012, struktura e shpenzimeve paraqitet në tabelën e mëposhtme (në milion lekë) si dhe grafikisht në %:

 

 

Deficiti buxhetor dhe borxhi publik

Në kontabilitetin kombëtar, deficiti buxhetor rezulton kur të ardhurat e shtetit janë më të vogla se shpenzimet e tij, pra, bilanci buxhetor është negativ. Gjithashtu, administratat publike (tërësia e organizmave të tjera qëndrore, e qeverisjes vendore dhe e administratës së sigurimeve shoqërore) njohin një deficit publik kur shpenzimet publike për një vit janë më të larta se të ardhurat publike; pra bilanci i financave publike është negativ. Në rastin kur hyrjet në buxhet janë më të mëdha se daljet flitet për një tepricë buxhetore, rast ky që ndodh rrallë. Konkretisht, në shumicën e vendeve buxhetet publike (të matura me një periodicitet vjetor) ndërtohen në deficit.

Për të ekuilibruar llogaritë, deficiti mund të kompensohet nëpërmjet:

- huamarrjes, kjo e çvendos problemin në kohë, nevojitet besimi i kreditorëve dhe ka një kosto suplementare meqënëse duhet të paguhen interesat;

- përdorimit të rezervave paraprakisht të akumuluara prej tepricave buxhetore të realizuara gjatë viteve të mëparshme;

- rritjes së tatimeve, duke supozuar që ato nuk mbysin aktivitetin ekonomik, gjë që do të sillte uljen e të hyrave për buxhetin publik., Anasjelltas, ulja e tatimeve e ndërtuar për të stimuluar rritjen e aktivitetit ekonomik do të sillte rritjen e shumatores të të ardhurat fiskale;

- emetimit monetar;

- reduktimit të shpenzimeve publike.

Borxhi publik

Borxhi publik përfshin shumatoren e huave shtetërore dhe të interesave të maturuara e të pashlyera deri në momentin e llogaritjes së tyre. Marrja e borxheve nga ana e shtetit diktohet nga nevojat e sigurimit të burimeve të të hyrave për mbulimin e deficitit buxhetor. Borxhi publik shtohet çdo vit kur deficiti publik vjetor financohet ekskluzivisht prej huave të reja. Përveç huave të shtetit qëndror, në borxhin publik llogariten edhe huatë e marra nga organizmat që janë në mvartësi të institucioneve qëndrore të shtetit dhe ato të qeverisjes vendore. Së fundmi, borxhi publik nuk është borxhi i vendit, sepse ky i fundit përfshin edhe borxhet e njësive ekonomike private dhe të shtetasve të vet.

Kur borxhet e marra përdoren në mënyrë produktive për zhvillimin ekonomik të vendit, atëhere mund të jenë dobiprurëse. Në rast të kundërt kthehen në një barrë të rëndë për gjeneratat e ardhshme të vendit, të cilat do të duhet të përballojnë shlyerjen e tyre.

Borxhi publik ndahet në borxh të brëndshëm (të marrë nga agjentët ekonomikë residentë në vend) dhe borxh të jashtëm (të marrë nga shtete të tjera ose organizata dhe institucione financiare ndërkombëtare). Nga pikpamja e afatit të shlyerjes, borxhi publik mund të jetë afatshkurtër, afatmesëm dhe afatgjatë.

Borxhi publik më shpesh matet në përqindje të PBB. Ky tregues është ekonomikisht më i përshtatshëm se vetë vlefta e borxhit publik. Në fakt, kapaciteti i një shteti për të rimbursuar borxhin e tij është në funksion të burimeve që ai mund të mobilizojë për këtë qëllim. Burimet janë funksion i madhësisë së PBB, sepse masa e tatimeve është në përpjestim të drejtë me aktivitetin ekonomik të vendit. Pra, pesha e borxhit publik është në funksion të PBB së vendit – sa më i pasur të jetë një vend, aq më shumë mund të marrë borxh. Pason një klasifikim i vendeve sipas borxhit publik (sipas OECD), të shprehur në përqindje të PBB. Të dhënat e borxhit publik mund ti gjeni në web-in e Ministrisë së Financave.

Defiçiti buxhetor dhe borxhi publik në vitet 2005 – 2012

Këtu paraqitet ecuria e defiçitit buxhetor dhe e borxhit publik në vitet 2005 – 2012, si në vleftë absolute (në miliard lekë), ashtu edhe për frymë referuar Prodhimit të Përgjithshëm bruto (% PBB). Vlefta e vitit 2012 është ajo në plan, ndërsa në vitet e tjera janë vlerat faktike. Të dhënat janë marrë nga Ministria e Financave.

Faqe 1 nga 212